Lucht

Wanneer je aan het woord lucht denkt, denk je misschien aan de lucht om je heen, je adem, of bepaalde gassen. In yoga verwijst lucht naar één van de vijf elementen, aarde, water, vuur, lucht en ether, waaruit materie is opgebouwd. Niet alleen de wereld om ons heen, maar ook ons eigen lichaam bestaat uit deze elementen. In dit artikel richten we ons op het grove element lucht, ook wel bhuta genoemd.

Voordat we naar het grove element kijken, is het goed om te weten dat ieder grof element voortkomt uit een subtielere oorsprong. Deze subtiele elementen worden tanmatra's genoemd. Het grove staat daarom nooit los van het subtiele; het is een verdichting daarvan.

Alles wat we met onze zintuigen kunnen waarnemen, is opgebouwd uit dezelfde vijf elementen. Deze elementen behoren tot de wereld van vorm. Daarachter liggen nog subtielere lagen van bestaan, maar in dit artikel richten we ons op één van de grove elementen: lucht.

Lucht en zijn verschillende hoedanigheden

Binnen de yogafilosofie worden de elementen voortdurend beïnvloed door drie kwaliteiten van de natuur: sattva ( harmonie), rajas ( beweging) en tamas ( traagheid/verdichting). Dit zijn geen afzonderlijke toestanden, maar verschillende manieren waarop hetzelfde element zich kan manifesteren.

Wanneer sattva overheerst, wordt lucht ervaren als licht, helder en verfijnd. In het lichaam herken je dit als een natuurlijke ademhaling en een gevoel van ruimte zonder spanning. Het element is aanwezig, maar vraagt niet om aandacht.

Wanneer rajas overheerst, wordt lucht duidelijk zichtbaar als beweging. In de natuur herkennen we dit als wind. De lucht verplaatst zich en beïnvloedt alles wat ermee in aanraking komt. Ook in het lichaam kan meer beweging ontstaan, bijvoorbeeld in de ademhaling of in de activiteit van het systeem.

Wanneer tamas overheerst, wordt lucht dichter en minder vrij in haar uitwisseling. Een eenvoudig voorbeeld is een afgesloten ruimte waarin de lucht langere tijd niet wordt ververst. Hoewel de lucht nog steeds aanwezig is, verandert de samenstelling ervan. Het lichaam reageert hier direct op. De ademhaling kan oppervlakkiger worden en gevoelens van zwaarte, benauwdheid of verminderde helderheid kunnen ontstaan.

Zo laat het lucht element zien hoe sterk ons lichaam verbonden is met de omgeving waarin het zich bevindt.

Lucht in het lichaam

Het lucht element is in het lichaam aanwezig als adem, gassen en als beweging. Niet alleen in de longen, maar overal waar uitwisseling, circulatie of drukverandering plaatsvindt.

Ook de huid staat voortdurend in contact met dit element. Wind op je gezicht, temperatuurverschillen of de druk van de lucht om je heen worden allemaal via de tast waargenomen. De tast is verbonden met het lucht element.

Lucht is een element waarmee je voortdurend in relatie staat.

Lucht in het dagelijks leven

Je kunt het lucht element herkennen in eenvoudige dagelijkse ervaringen.

• In de wind die langs je gezicht beweegt.

• In de adem die vanzelf naar binnen en naar buiten stroomt.

• In bladeren die bewegen zonder dat je de lucht zelf ziet.

• In een ruimte die open en licht aanvoelt, of juist zwaar en gesloten.

Als kind is deze relatie met de elementen vaak nog vanzelfsprekender. We spelen ermee zonder dat we het zo noemen. In de zandbak bouwen we kastelen van aarde en laten water eromheen stromen. We stoken soms een vuurtje, gefascineerd door de warmte en de beweging van de vlam. En we rennen met een vlieger in de wind en voelen hoe iets onzichtbaars ons voorttrekt.

Door ermee te spelen leer je de elementen kennen en in dat leren leer je ook jezelf kennen.

Soms ervaar je lucht als licht en open, wanneer alles soepel lijkt te bewegen. Soms juist als onrust of spanning, wanneer er veel innerlijke of uiterlijke beweging is. Door het lucht element te herkennen zoals het zich op dit moment aandient, wordt duidelijk dat je voortdurend in relatie staat met jezelf en de wereld om je heen.

Het ontmoeten van de elementen begint in de eenvoud van directe ervaring en door ermee te spelen.

Hoe zou je dag eruit zien als je wat meer aandacht brengt naar het lucht element in jezelf?